ข้อมูลส่วนตัวรั่วไหล คนทั่วไปป้องกันตัวเองได้อย่างไร
14 ตุลาคม 2569
ถ้าวันนี้มีคนแปลกหน้าโทรมาเรียกชื่อ-นามสกุลคุณถูกต้อง บอกเลขบัตรประชาชนบางส่วน และรู้ด้วยว่าคุณเพิ่งสั่งของออนไลน์ไป คุณจะเชื่อเขาไหม
สถานการณ์แบบนี้เกิดได้จริงเมื่อข้อมูลส่วนตัวรั่วไหลจากระบบใดระบบหนึ่ง และเป็นเหตุผลว่าทำไมการป้องกันตัวเองจึงไม่ใช่เรื่องของคนทำงานไอทีเท่านั้น
ข้อมูลรั่วแล้วเสี่ยงอะไร
การหลอกลวงที่ดูน่าเชื่อถือขึ้น
ข้อมูลอย่างชื่อ เบอร์โทร ที่อยู่ หรือประวัติการซื้อสินค้า อาจไม่ได้ทำให้ใครเข้าบัญชีธนาคารของเราได้ทันที แต่ช่วยให้มิจฉาชีพแต่งเรื่องได้แนบเนียนขึ้น เช่น แอบอ้างเป็นเจ้าหน้าที่ขนส่ง ธนาคาร หรือหน่วยงานรัฐ แล้วหลอกให้กดลิงก์หรือโอนเงิน
การสวมรอยเข้าบัญชีออนไลน์
ถ้าอีเมลและรหัสผ่านหลุดออกไป และเราใช้รหัสเดียวกันหลายเว็บ คนร้ายอาจนำไปลองเข้าบัญชีอื่นของเราได้ทีละบัญชี ทั้งโซเชียลมีเดีย อีเมล และร้านค้าออนไลน์ที่ผูกบัตรไว้
ป้องกันไว้ก่อนตั้งแต่วันนี้
รหัสผ่านและการยืนยันตัวตนสองชั้น
ใช้รหัสผ่านที่ไม่ซ้ำกันในแต่ละบริการ โดยเฉพาะอีเมลหลักและแอปการเงิน ถ้าจำไม่ไหว โปรแกรมจัดการรหัสผ่านช่วยได้มาก และควรเปิดการยืนยันตัวตนสองชั้นในทุกบริการที่รองรับ เพราะแม้รหัสผ่านจะหลุด คนร้ายก็ยังเข้าไม่ได้ง่ายๆ
ลดร่องรอยที่ทิ้งไว้บนเว็บ
ทุกครั้งที่ท่องเว็บ ข้อมูลพฤติกรรมของเราถูกเก็บโดยตัวติดตามจำนวนมาก การตั้งค่าเบราว์เซอร์ให้บล็อกคุกกี้ของบุคคลที่สาม และติดตั้งส่วนเสริมของเบราว์เซอร์ที่ช่วยกันการติดตาม ช่วยลดปริมาณข้อมูลที่ถูกเก็บได้ ทั้งนี้ควรติดตั้งจากร้านส่วนขยายทางการของเบราว์เซอร์เท่านั้น และอ่านว่าส่วนขยายนั้นขอสิทธิ์อะไรบ้าง
ระวังช่องทางที่ใช้ติดต่อราชการและการเงิน
ใช้แอปหรือเว็บไซต์ทางการของหน่วยงานเท่านั้น และพิมพ์ที่อยู่เว็บเองแทนการกดลิงก์จากข้อความ บริการราชการออนไลน์ที่ช่วยลดขั้นตอนมีประโยชน์มาก แต่ก็เป็นเป้าที่มิจฉาชีพชอบลอกเลียนแบบหน้าตาเช่นกัน
เมื่อรู้ว่าข้อมูลของเราหลุดออกไป
สิ่งที่ควรทำทันที
- เปลี่ยนรหัสผ่านของบริการที่เกี่ยวข้อง และบริการอื่นที่เคยใช้รหัสเดียวกัน
- ตรวจรายการเคลื่อนไหวของบัญชีธนาคารและบัตรเครดิต ถ้าพบสิ่งผิดปกติให้ติดต่อธนาคารผ่านเบอร์ทางการทันที
- ระวังสายโทรเข้าและข้อความในช่วงต่อจากนั้น เพราะมิจฉาชีพมักใช้ข้อมูลที่เพิ่งหลุดมาอ้างอิง
- ถ้าเกิดความเสียหายแล้ว ให้เก็บหลักฐานและแจ้งความกับเจ้าหน้าที่ตำรวจ
รู้จักสิทธิของเจ้าของข้อมูล
พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 หรือ PDPA กำหนดให้องค์กรที่เก็บข้อมูลของเรามีหน้าที่ดูแลข้อมูลให้ปลอดภัย และรับรองสิทธิของเจ้าของข้อมูลหลายประการ เช่น สิทธิขอทราบว่าองค์กรเก็บข้อมูลอะไรของเราไว้ และสิทธิขอให้ลบหรือระงับการใช้ข้อมูลในบางกรณี ถ้าสงสัยว่าข้อมูลหลุดจากบริษัทใด สามารถติดต่อสอบถามผ่านช่องทางที่บริษัทระบุไว้ในนโยบายความเป็นส่วนตัวได้
ติดตามข่าวจากแหล่งที่เชื่อถือได้
ข่าวข้อมูลรั่วมักแพร่ในโซเชียลพร้อมข้อมูลที่ยังไม่ยืนยัน การจัดฟีดข่าวในมือถือให้เหลือแหล่งที่ไว้ใจได้ ช่วยให้รู้ข่าวสำคัญโดยไม่ตื่นตระหนกตามข่าวลือ
อย่าลืมคนในบ้าน
ผู้สูงอายุมักเป็นกลุ่มที่ถูกหลอกง่ายที่สุด เพราะไม่คุ้นกับรูปแบบกลโกงใหม่ๆ ลองใช้โอกาสตอนช่วยตั้งค่าทีวีและอุปกรณ์ให้พ่อแม่ใช้งานง่าย ชวนคุยเรื่องสายแปลกและลิงก์ปลอมไปด้วย
เก็บไว้เป็นหลักจำ
- รหัสผ่านไม่ซ้ำกัน และเปิดการยืนยันตัวตนสองชั้นทุกที่ที่ทำได้
- ติดต่อหน่วยงานหรือธนาคารผ่านช่องทางทางการที่เราหาเองเท่านั้น ไม่ใช่ผ่านลิงก์ที่ถูกส่งมา
- เมื่อข้อมูลหลุด ให้รีบเปลี่ยนรหัส ตรวจบัญชีการเงิน และใช้สิทธิตาม PDPA สอบถามองค์กรที่เกี่ยวข้อง